Bijwerkingen chemotherapie: problemen met geheugen en concentratie

Cognitieve functies of vaardigheden helpen je met denken, onthouden, plannen of je aandacht erbij houden. Voorbeelden van deze functies zijn geheugen, intelligentie, taal en concentratie. Ze zorgen ervoor dat je informatie kunt begrijpen en verwerken. 

Tijdens of na een behandeling met chemotherapie kan je (tijdelijk) problemen krijgen met je geheugen en concentratie. Emoties, vermoeidheid en stress door de ziekte kunnen de klachten erger maken. Niet iedereen heeft hier last van. Bij de meeste mensen verdwijnen de klachten vanzelf. Sommigen hebben er langer last van.

Cognitieve problemen gaan vaak samen met andere klachten. Denk aan mentale of lichamelijke vermoeidheid, spanning, angst of depressie. Het is belangrijk om eerst deze klachten aan te pakken. Dat kan je zelf doen, samen met je huisarts of met de zorgverleners in het ziekenhuis. Als je je mentaal beter voelt, heb je vaak ook minder last van geheugen- en concentratieproblemen.

Opgelet: deze informatie is niet bedoeld voor mensen met een hersentumor of mensen die een behandeling krijgen die gericht is op de hersenen, zoals bestraling van de hersenen.

Wat kan je merken? 

• Je geheugen werkt minder goed. Je vergeet bijvoorbeeld vaker waar je bepaalde spullen hebt gelegd.
• Je hebt moeite om je te concentreren, bijvoorbeeld om een film of serie te volgen, of een boek te lezen.

Wat kan je zelf doen? 

Je geheugen en concentratie verbeteren vraagt tijd, energie en aandacht. Het kan even duren voor je verbetering merkt. Dit zijn enkele algemene tips: 

Tips voor het dagelijkse leven

• Rust regelmatig en voldoende. Probeer op vaste tijden te slapen.
• Doe je activiteiten rustig en ontspannen.
• Sommige medicijnen kunnen je geheugen en concentratie verminderen. Bespreek dit met je arts.  
• Neem af en toe een pauze. Laat je hoofd tot rust komen. Mindfulness kan je helpen om te ontspannen.
• Zorg voor orde en rust om je heen:
  • Bereid dingen goed voor.
  • Bewaar spullen op een vaste plaats.
  • Vermijd afleiding (geen tv of muziek op de achtergrond).
  • Neem voldoende tijd.
• Begin met makkelijke taken. Doe ze een korte tijd. Maak de taken stap voor stap moeilijker en doe ze langer.
• Vertel mensen in je omgeving dat je deze klachten hebt. Zo kunnen ze hier rekening mee houden.
• Overdrijf niet met pogingen om je geheugen of concentratie te trainen. Als je te veel focust op wat niet lukt, werkt dat vaak averechts.

Tips om je aandacht en geheugen te verbeteren 

• Zeg luidop (tegen jezelf) wat je doet of waarop je focust. Zeg bijvoorbeeld: “Ik ga nu de tafel dekken” of “Ik ga straks naar de dokter bellen”. Dit helpt om je aandacht erbij te houden.
• Vertel aan familie en vrienden dat je soms moeite hebt met onthouden. Vraag hen om informatie te herhalen, traag en duidelijk te spreken, je tijd te geven om informatie op te nemen.
• Gebruik hulpmiddeltjes zoals een agenda, post-its, notitieboekje, dagboek of gsm om dingen te onthouden.
• Pas de ‘PRET’-methode toe:
  • Pauzeren: neem af en toe een pauze.
  • Rustige omgeving: zorg dat het stil is om je heen.
  • Eén ding tegelijkertijd: doe geen dingen door elkaar.
  • Tempo aanpassen: doe dingen op je eigen ritme.

Tips om je concentratie te verbeteren 

• Doe één ding tegelijk.
• Wissel af tussen inspannende en ontspannende taken.
• Stel doelen die haalbaar zijn. Bijvoorbeeld: lees 1 hoofdstuk per keer in een boek.
• Werk trager als dat nodig is. Neem tijd voor huishoudelijke taken.
• Oefen je concentratie of aandacht met denkspelletjes zoals sudoku, woordzoekers, memory, hersenspelletjes. Leg de lat niet te hoog voor jezelf.

Tips voor omgaan met tijdsdruk

• Maak een planning per dag of per week. Hou er rekening mee dat sommige dingen langer duren dan anders. Neem daarvoor extra tijd.
• Verdeel grote taken of activiteiten in kleinere stukjes.
• Denk na over taken die je op voorhand kan doen (als er nog geen tijdsdruk is), bijvoorbeeld:
  • Wil je een moeilijk gerecht koken? Lees eerst het recept. Maak notities voor jezelf. Zet alle ingrediënten klaar in de juiste volgorde. Begin op tijd met het koken zelf. Zo vermijd je stress.
• Maak een noodplan voor drukke momenten. Als je weet wat je kan doen, raak je minder snel in paniek.
  • Voorbeeld: als de telefoon gaat tijdens het koken, zet dan meteen het gasvuur uit.

Wanneer neem je contact op met de oncocoach en/of huisarts?

• Jijzelf of mensen in je omgeving merken dat je veel last hebt van geheugen- of concentratiemoeilijkheden.
• Je gaat plots trager denken, spreken, stappen of handelen.
• Je hebt andere klachten waar je je zorgen over maakt. 

Neem contact op met een oncocoach.

Welke bijkomende behandeling of ondersteuning kan je krijgen?

Veel mensen met kanker hebben klachten die het gevolg zijn van stress of belasting. EFT of ‘Emotional Freedom Techniques’ is een methode om stress te verminderen. De techniek kan helpen om klachten te verlichten.

Je kunt deze techniek makkelijk zelf leren: 

• Je tikt met twee vingers op bepaalde punten op je lichaam (acupressuurpunten).
• Tegelijk spreek je uit wat je voelt of waar je je zorgen over maakt.

In ons ziekenhuis staan zorgverleners klaar om je deze techniek aan te leren. Elke sessie is gratis voor:

• mensen die in behandeling zijn voor kanker;
• mensen die hun behandeling hebben afgerond in één van de deelnemende ziekenhuizen;
• mensen in de onmiddellijke omgeving van deze patiënten (bijvoorbeeld familieleden).

Klik hier voor meer informatie over EFT of vraag meer informatie aan je zorgverleners.